Is het mogelijk om een regenwoud te redden door ernaar te luisteren?

Een stam in de Braziliaanse staat Pará zoekt naar manieren om ontbossing tegen te gaan met oude mobiele telefoons en machine learning.

Schakel je geluid in voor de beste functionaliteit.

Het Amazoneregenwoud is bijzonder majestueus, maar ook erg luidruchtig.

Een brulaap doet zijn naam eer aan.

Regen valt door het bladerdak.

Een papegaai (een ara, om precies te zijn) markeert zijn territorium.

Er klinkt echter ook een ander geluid op de achtergrond dat duidt op een andere aanwezigheid in het Amazonewoud.

Een kettingzaag.

Het Amazonegebied is het grootste tropische regenwoud ter wereld. Hier is een kwart van alle biodiversiteit ter wereld te vinden.

Sinds 1970 is 20% van het Amazoneregenwoud vernietigd door ontbossing.

Het inheemse Tembé-volk woont in een gebied van 2800 km² regenwoud in noord-Brazilië. Inmiddels is meer dan 30% van hun grondgebied ontbost door veehouderij, bosbranden en illegale houtkap.

Stamhoofd Naldo Tembé
"Het belangrijkste moment van mijn leven was toen ik op mijn achtste voor het eerst op inspectie ging [in het regenwoud]. We hoorden veel over houthakkers die illegaal hout uit ons grondgebied weghaalden, en ik was ontzet en verontwaardigd toen ik zag dat mensen ons hout stalen. [Daarom] kwamen we in actie."

– Stamhoofd Naldo Tembé

Als jongen koos Naldo Tembé ervoor zijn jeugd op te offeren voor het regenwoud. Zonder dat zijn ouders ervan wisten, verzamelde hij groepjes kinderen om hun grondgebied te surveilleren op zoek naar illegale houthakkers. Aangezien de meeste houthakkers gewapend zijn, is dat een gevaarlijke taak, en helemaal voor een kind. Hij vertelde iedereen dat hij het regenwoud wilde redden, en zijn stam luisterde naar zijn boodschap. Toen hij vijftien werd, werd hij verkozen als stamhoofd.

Stamhoofd Naldo
Stamhoofd Naldo Tembé
"Het is zwaar om het stamhoofd te zijn, omdat je verantwoordelijk bent voor de levens van anderen, en niet alleen voor jezelf. Dat is moeilijk. Zelfs nu ben ik er nog steeds niet aan gewend, hoewel ik al vele jaren stamhoofd ben."

– Stamhoofd Naldo Tembé

Voor de Tembé zijn het leven en het regenwoud onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wanneer illegale houthakkers het regenwoud vernietigen uit winstbejag, vernielen ze niet alleen bomen, maar ook de cultuur en het erfgoed van mensen die al eeuwen in dit gebied wonen.

Terwijl stamhoofd Naldo het grondgebied van zijn volk probeert te beschermen, startte Dona Verônica Tembé in een dorp verderop een campagne om de stam te helpen hun cultuur terug te winnen. Ze spoorde het Tembé-volk aan om traditionele festiviteiten te organiseren en om naast Braziliaans-Portugees ook hun eigen taal te blijven spreken. Vandaag de dag geeft haar kleindochter Marcelina Cuda in de dorpsschool les in de Tembé-taal aan een nieuwe generatie, in de hoop dat zij de nieuwe culturele hoeders van het regenwoud worden.

Kuda Tembé leert haar leerlingen de inheemse Tembé-taal in een leslokaal.

In de afgelopen 30 jaar hebben stamhoofd Naldo en zijn stam aanzienlijke gedeelten van hun land teruggeclaimd van de indringers, maar het blijft gevaarlijk om nieuwe illegale houtkapactiviteiten op te sporen. De illegale houthakkers komen in het donker het Tembé-gebied binnen en kunnen tientallen hectares regenwoud vernietigen zonder dat ze worden opgemerkt. Het altijd aanwezige achtergrondgeluid van het regenwoud camoufleert het geraas van de kettingzagen en het gebrul van de vrachtwagens van de houthakkers, waardoor het vrijwel onmogelijk is om duizenden vierkante kilometers regenwoud in de gaten te houden.

De Tembé zijn een goed georganiseerd, goed opgeleid volk. De mensen zijn niet bang om nieuwe tools en technologieën te gebruiken. Ze vragen niet om hulp, maar zijn op zoek naar samenwerking.

– Topher White, oprichter van Rainforest Connection

In 2014 nam stamhoofd Naldo contact op met Topher White, oprichter van milieuorganisatie Rainforest Connection. Samen begonnen ze aan een ambitieus project om de geluiden van illegale houtkap in realtime bij te houden met behulp van gerecyclede Android-telefoons en TensorFlow, het open source-model voor machine learning van Google.

De Tembé beschermen hun grondgebied met gerecyclede mobiele telefoons en machine learning

Een Android-telefoon wordt bevestigd aan een stroomadapter op zonne-energie en een externe microfoon. Deze apparaten, die de bijnaam 'Guardians' (wachters) hebben gekregen, kunnen tot op één kilometer afstand het geluid van illegale houtkap opvangen.

De Guardian-apparaten zijn hoog in de bomen verborgen. Daar ontvangen ze een beter mobiel signaal en meer zonlicht voor de zonnecellen. Ze luisteren 24 uur per dag naar alle geluiden van het regenwoud.

Het TensorFlow-model van Rainforest Connection maakt gebruik van machine learning om de audio te analyseren die de Guardian-apparaten hebben opgenomen en leert om de geluiden van kettingzagen en houthakkerstrucks te herkennen.

Binnen enkele minuten nadat activiteit is gedetecteerd, wordt er een realtime melding naar de boswachters van de Tembé gestuurd. Dit is een speciaal geselecteerd beveiligingsteam van dorpsbewoners die actie kunnen ondernemen of de activiteit kunnen melden bij de autoriteiten.

Rainforest Connection stelt dit akoestische controlesysteem ook beschikbaar aan andere partners die de strijd tegen ontbossing aangaan in vijf andere landen, waaronder Peru, Ecuador en Roemenië.

Vandaag de dag inspecteren stamhoofd Naldo en zijn mensen hun land. Ze klimmen in bomen om de Guardian-apparaten te installeren en te onderhouden en ondernemen actie wanneer ze een melding van houtkapactiviteit ontvangen. Gewapend met deze technologie hebben de Tembé een kans om niet alleen hun regenwoud maar ook hun eigen levenswijze te beschermen.

Stamhoofd Naldo Tembé
"Dit was de grote droom van mijn grootvader, daarna was het de droom van mijn ouders en nu is het mijn grote levensdroom om het beste door te geven aan mijn kinderen en kleinkinderen. Ik heb hoge verwachtingen voor de toekomst."

– Stamhoofd Naldo Tembé

Jonge leden van de Tembé-stam dragen de gezichtsbeschildering en hoofdtooien die kenmerkend zijn voor hun cultuur.

Bekijk in de onderstaande film hoe de Tembé en de organisatie Rainforest Connection samenwerken om dit ambitieuze plan te realiseren.

Terug naar boven